ბლოგის სერიის პირველ ნაწილში ჩვენ განვიხილეთ ლოკალური მეტეოროლოგიური მონაცემებისა და ნალექების კრიტიკული როლი ფერმის ეფექტურ მართვაში. მეორე ნაწილი კი კიდევ ერთ მნიშვნელოვან ამინდის ცვლადს ეხებოდა – ტემპერატურას და მის გავლენას კულტურის ზრდა-განვითარებაზე და სოფლის მეურნეობის ოპერაციებზე.​

მესამე ნაწილში ჩვენ შევისწავლით ფარდობითი ტენიანობისა და ფოთლის სიველის გავლენას დაავადებების განვითარებაზე, სამკურნალო ოპერაციებზე და ზოგადად კულტურის მართვაზე. ასევე განვიხილავთ ქარის სიჩქარეს, მიმართულებასა და იმპულსებს და მათ გავლენას შესხურებითი ოპერაციების ეფექტურობაზე.​

მთავარი გზავნილი? ამ მიკროკლიმატური ფაქტორების გაგება ნაკვეთ-სპეციფიკური ამინდის მონიტორინგის გზით – გადაწყვეტილებების მიღებისა და მოსავლის ჯანმრთელობის დაცვის საფუძველია.

​​

ფარდობითი ტენიანობა და ფოთლის სიველე: გავლენა დაავადებების განვითარებაზე და სამკურნალო ოპერაციებზე (Delta T)

ფარდობითი ტენიანობა (%), ჰაერის ტემპერატურასთანაა დაკავშირებული. 30°C-ზე ჰაერის მოცულობა გაცილებით მეტ წყლის ორთქლს შეიცავს, ვიდრე 10°C-ზე, სწორედ ამიტომ გამოიყენება ტერმინი "ფარდობითი ტენიანობა". 95%-ზე მაღალი ფარდობითი ტენიანობა ჩვეულებრივ გამოიყენება დაავადებების მოდელებში ინფექციის პირობების პროგნოზირებისთვის. ფოთლის სისველის სენსორები ახდენენ იმის სიმულაციას, თუ როგორ სველდება და შრება ფოთოლი ტენიანობისა და ნალექის პირობებში. აღნიშნული გამოიყენება იმ პერიოდების გამოსავლენად, როდესაც ფოთლის ზედაპირი სველია, რაც კრიტიკულად მნიშვნელოვანია დაავადებების მოდელირების აპლიკაციებში. წვიმის დაწყებამდე და მისი მიმდინარეობისას, თქვენ დაინახავთ, რომ ფოთლის სისველის მაჩვენებლები აქტიურდება.

ფოთლის სისველის სენსორის განთავსება მცენარის ვარჯში კრიტიკულად მნიშვნელოვანია, რადგან მან ზუსტად უნდა მოახდინოს ფოთლის დასველებისა და გაშრობის პროცესის სიმულაცია. ხშირ ვარჯში იქმნება თბილი და ტენიანი მიკროკლიმატი, რაც ხელსაყრელ გარემოს ქმნის დაავადებების განვითარებისთვის. თუ სენსორი ვარჯის გარეთ განთავსდება, ფოთლის სინესტის პერიოდების ხანგრძლივობა შემცირდება და რეალურ სურათს არ ასახავს. რაც შეეხება ჰაერის ფარდობითი ტენიანობის სენსორებს, ისინი, როგორც წესი, ჰაერის ტემპერატურის სენსორის ნაწილია და მონტაჟდება 1.5 მეტრის სიმაღლეზე.

​

როგორ მოქმედებს ფარდობითი ტენიანობა და ფოთლის სიველე მცენარის მართვაზე?​​

ფარდობითი ტენიანობა და ფოთლის სიველე მნიშვნელოვნად განსხვავდება მცირე მანძილებზეც კი – ეს დამოკიდებულია ნალექების ხასიათსა და კულტურის ბუჩქოვნის ტიპ-სისქეზე. როგორც ზემოთ აღვნიშნეთ, ფარდობითი ტენიანობა მნიშვნელოვანია Delta T-ის გამოსათვლელად სამკურნალო ოპერაციებში. გარდა ამისა, ნაკვეთ-სპეციფიკური ფარდობითი ტენიანობა და ფოთლის სიველე ძალიან მნიშვნელოვანია სხვადასხვა კულტურის დაავადებების რისკის პროგნოზირებისთვის.

მცენარის დაავადებების მოდელების უმეტესობა იყენებს ფარდობითი ტენიანობის სხვადასხვა პერიოდის მონაცემებს (%) ან ფოთლის სიველის ხანგრძლივობას (წუთებში) ტემპერატურასთან მიმართებაში. მარტივად რომ ვთქვათ, მცენარის დაავადებებს ფართოდ გავრცელებისთვის სჭირდება შესაბამისი გარემო პირობები – ამიტომ არის საჭირო ნაკვეთ-სპეციფიკური გაზომვები. ნაკვეთის გარეთ მდგომი მეტეოსადგური ვერ ასახავს დაავადებების რეალური პირობებს. ორი სადგური მხოლოდ 1.5 კმ-ის დაშორებაზეა (ერთი – ნაკვეთში, მეორე – ბალახზე), ხოლო ნაკვეთის სადგური უფრო ხანგრძლივ ინფექციის პერიოდებს და მაღალ რისკს აჩვენებს.

ეს სხვაობა კიდევ ერთხელ დადასტურდა ფერმაში ჩატარებული კვლევით ხორბლის ფუზარიოზის შემთხვევაში, სადაც ნაკვეთში განთავსებულმა IoT მოწყობილობამ უფრო მაღალი რისკი აჩვენა, ვიდრე სახელმწიფო სადგურმა, რომელიც ათეულობით კმ-ის დაშორებაზე იყო. განსხვავება არ არის მოდელებში – ის არის ნაკვეთის სენსორებიდან მიღებული მონაცემების სიზუსტეში

​​​​

ქარის სიჩქარე, მიმართულება და იმპულსი: გავლენა აგროტექნიკურ ოპერაციებზე, თავთავის დამძიმებასა და გაშრობის პირობებზე​

ქარის სიჩქარე, იმპულსი და მიმართულება ჩვეულებრივ გამოიხატება კმ/სთ ან მ/წმ-ში და გრადუსებში ან კარდინალური მიმართულებებით (მაგ. ჩრდილო-აღმოსავლეთი). შესხურებით ოპერაციებში ქარის მიმართულება განსაზღვრავს, გადადის თუ არა წვეთი სამიზნისკენ, ან – ღია წყლის, მგრძნობიარე კულტურების ან ადამიანის საქმიანობის ზონებისკენ. ქარის სიჩქარე გავლენას ახდენს იმ მანძილზე, რომელსაც წვეთი გადაიარებს სამიზნეზე დაჯდომამდე.

​

ქარის სიჩქარე/მიმართულება ყოველთვის Delta T-თან ერთად გამოიყენება სამკურნალო ოპერაციებში, ნაკვეთის მეტეოსადგურისა და ნაკვეთ-სპეციფიკური პროგნოზის გამოყენებით:

• წამლობა ჩაატარეთ მხოლოდ მაშინ, როდესაც ქარის მიმართულება სტაბილურია სიჩქარე კი 2–20 კმ/სთ-ს შორისაა, ან პრეპარატის ეტიკეტის მითითებების შესაბამისად.

• ქარის ზეგავლენა განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია მიმართული შესხურებისას (მაგალითად, ვენტილატორიანი შემასხურებლით), ამიტომ რეკომენდებულია მუშაობა გვერდითი ქარის პირობებში. ყოველთვის ისე დააყენეთ გამფრქვევები და დეფლექტორები, რომ ნაკადი მიიმართოს უშუალოდ მცენარის ვარჯში და არა მის ზემოთ.
   

შესხურება შესაძლებელია განხორციელდეს ქარის სიჩქარის დასაშვები ზღვრის ზედა დიაპაზონშიც, თუ გამოიყენებთ შემდეგ მიდგომებს:

• გადაქარვის საწინააღმდეგო გამფრქვევები: სპეციალური გამფრქვევები, რომლებიც ამცირებენ წვრილი, მფრინავი წვეთების რაოდენობას.

• წვეთების ზომის გაზრდა: მსხვილი წვეთები უფრო მძიმეა და ქარი მათ ადვილად ვერ გადააადგილებს.

• მოძრაობის სიჩქარის შემცირება: ტრაქტორის დაბალი სიჩქარე ამცირებს აეროდინამიკურ ტურბულენტობას გამფრქვევის გარშემო.

• დამცავი ფარები ან დეფლექტორები: ფიზიკური ბარიერები, რომლებიც იცავენ შესასხურებელ ნაკადს ქარის პირდაპირი ზემოქმედებისგან.

• მანძილის შემცირება სამიზნემდე: გამფრქვევების სიმაღლის ოპტიმიზაცია (დაწევა), რათა წვეთებს ჰაერში ნაკლები დროის გატარება მოუწიოთ.
  
   

შესხურების არაეფექტურობის ხარჯები:​

არაეფექტური წამლობის ფასი:

პესტიციდების ეფექტურობა ამინდის პირობების მიხედვით მერყეობს 20-დან 100%-მდე. არასწორად შერჩეული პირობების გამო დაბალმა ეფექტურობამ შეიძლება გამოიწვიოს:

• ხარისხის გაუარესება: 80%-მდე.

• მოსავლიანობის შემცირება: 30%-მდე.

 

​​თავთავის წაწვენა​

​ძლიერი ქარი და ქარის იმპულსები შეიძლება კულტურაში მნიშვნელოვანი წაწვენის გამომწვევი იყოს, რაც, განვითარების ეტაპიდან გამომდინარე, შეამცირებს მოსავლიანობას, გაზრდის აღებისა და გამოშრობის ხარჯებს და გააუარესებს ხარისხს.

წაწვენას განაპირობებს ფაქტორების ერთობლიობა: კვების დონე, განვითარების ეტაპი, ნალექების რაოდენობა/გაჯერებული ნიადაგი და, რასაკვირველია, ქარის სიჩქარე/იმპულსები.

​

​მთავარი გზავნილები - ნაწილი III​

​ზუსტი სოფლის მეურნეობა ეფუძნება ამინდის შესახებ ლოკალურ, ნაკვეთზე ორიენტირებულ მონაცემებს. დაავადების წნეხის პროგნოზირებიდან დაწყებული, შესხურების ეფექტური ოპერაციებითა და მოსავლის ჩაწოლის (Lodging) რისკების შემცირებით დამთავრებული - ფარდობითი ტენიანობის, ფოთლის სინესტისა და ქარის პირობების რეალურ დროში გააზრებას შეუძლია მნიშვნელოვნად გაზარდოს ნაკვეთის პროდუქტიულობა.

ნაკვეთში განთავსებული მეტეოსადგურები და IoT მოწყობილობები იძლევა ბევრად უფრო რეალურ სურათს, ვიდრე შორს განთავსებული სამთავრობო სადგურები, რაც უზრუნველყოფს დაავადების რისკების უკეთეს შეფასებასა და უფრო ეფექტურ ინტერვენციებს. ამ მონაცემების გამოყენებით, ფერმერებს შეუძლიათ დაიცვან მოსავალი, მოახდინონ რესურსების ოპტიმიზაცია და გაზარდონ მომგებიანობა, ამინდის არაპროგნოზირებადობის მიუხედავად.

​

შეჯამება პუნქტების მიხედვით:

• ლოკალური მონაცემების უპირატესობა: მიკროკლიმატი ნაკვეთის შიგნით (განსაკუთრებით მცენარის ვარჯში) რადიკალურად განსხვავდება ზოგადი რეგიონული პროგნოზისგან.

• დაავადების მართვა: წყალდადგომა და სინესტის ხანგრძლივობა, რომელიც გაზომილია უშუალოდ მინდორში, არის ერთადერთი ზუსტი ინდიკატორი სოკოვანი დაავადებების მოდელირებისთვის.

• შესხურების ეფექტურობა: ქარის სიჩქარისა და მიმართულების ზუსტი ცოდნა ამცირებს პრეპარატის დანაკარგს და თავიდან აცილებს გარემოს დაბინძურებას.

• ეკონომიკური სარგებელი: სწორი მონაცემები ნიშნავს ნაკლებ დანახარჯს პესტიციდებზე, შენარჩუნებულ ხარისხს და მაღალ მოსავლიანობას.​
   

როგორ ფიქრობთ, თქვენს პრაქტიკაში ყველაზე მეტად რომელი პარამეტრის (ტენიანობა, ქარი თუ ფოთლის სინესტე) მონიტორინგი მოგცემდათ მყისიერ ეკონომიკურ ეფექტს?